Heidi De Nijn: Samen erfgoed maken

Ontdek de visie van Heidi De Nijn op de tentoonstelling. Als Departementshoofd Culturele Zaken van de stad Mechelen ziet ze kansen in een collectieve erfgoedbeleving en -betekenisgeving.

Welke aspecten van Mechelen komen goed tot uitdrukking in de tentoonstelling?
“Het aspect dat mij het meeste treft, is de participatie, het ‘Mechelen’-gevoel: de kleine post-its met toevoegingen bij thema’s, de suggesties op de tijdsband, de gezellige bedrijvigheid die ik er meemaakte… Uw toren is niet af is blijkbaar een plek waar mensen letterlijk op verhaal komen. Ik zou bezoekers zeker aanraden om in te gaan op die vraag naar participatie. Om zelf aanvullingen te doen of aan te geven wat ze missen. En om er anderen over aan te spreken. ’Uw toren is niet af ’ heeft mijzelf aan het denken gezet over de synergie tussen het stadsmuseum en onze toekomstige bibliotheek op de Predikherensite.”

Welke aspecten van Mechelen verdienen meer nadruk?
“Er zijn door de beperkte tijd en ruimte keuzes gemaakt, wat zeker verantwoord is. Er zijn dus nog thema’s die een plaats kunnen krijgen in het stadmuseum. Mensen hebben er een aantal op de tijdslijn bijgeschreven, zoals Mechelen als garnizoensstad, zetel van de Grote Raad, muziekstad, beeldhouwersstad… Dan is er het verhaal van handel en nijverheid, zowel in de middeleeuwen als in de 19de eeuw, met de opkomende industrieën en de sociale ontwikkelingen die daarmee gepaard gingen. Daar nauw mee verbonden is het belang van water- en verkeerswegen, de urbanistische ontwikkeling van de stad en de migratiestromen door de eeuwen heen, tot op vandaag.”
“Voor een meer uitgebreide en duurzame opstelling in een stadsmuseum is werken met thema’s een goede optie, als ze voldoende gevarieerd en volledig zijn, en als ze goed samenhangen. Dat mis ik in de opstelling. Het is alsof in het leven van de stad de thema’s naast elkaar bestaan.”

Er zijn vijf thematische clusters en iconische objecten. Wat sprak u daarin het meeste aan en wat moeten mensen zeker zien? Welke verhalen springen er voor u uit?
“‘Geschiedenis ge(s)maakt’! Dat is een boeiend thema, dat zeker meer mag worden uitgewerkt: hoe geschiedenis geschreven werd door de eeuwen heen, hoe tijdgenoten naar geschiedenis keken. Het gaat over mentaliteitgeschiedenis, over de verhouding tussen ‘historische feiten’ en legendes en vertellingen. Dat sluit naadloos aan bij wat je vandaag ziet: hoe media de wereld beheersen, ook sociale media, en hoe ze kunnen leiden tot heldenverering maar ook tot collectieve verkettering. Wat zijn de mechanismen, hoe gaat dat in zijn werk? Het zou de rode draad kunnen zijn van het stadsmuseum.”

‘Uw toren is niet af’ brengt verschillende invalshoeken en verhalen over de diverse thematische clusters en objecten. Een meerwaarde?
“De thema’s en hun verhalen zijn verschillende wegen die je leiden naar het geheel van Mechelens historisch en kunsthistorisch erfgoed. Dat biedt houvast en geeft structuur en overzicht. Het helpt bezoekers ongetwijfeld om zich te identificeren met dat erfgoed, ook door de links met het heden. Je wordt geprikkeld en uitgenodigd om de thema’s en verhalen te plaatsen en te vertalen naar je eigen leefwereld.”

Wat is voor u het boeiendste verhaal?
“De ‘dames met klasse’ die in Mechelen vertoefden. Of het nu gaat over Margareta van York, Margareta van Oostenrijk of haar nichtjes, onder wie Maria van Hongarije: het zijn boeiende figuren. Hun levens zijn tekenend voor hun tijd, maar tegelijk ook tijdloos en universeel.”
“De combinatie van hun persoonlijke en familiale leven (of het gebrek daaraan) en hun publieke functie en politieke betekenis is een thema dat nog relevant is, net als de betekenis van macht en hoe je daarmee omgaat. Het stadsmuseum moet ook voor mensen van buiten de Mechelse regio aantrekkelijk zijn. Daarin kunnen deze historische figuren een grote rol spelen, omdat ze zich op Europees niveau bewogen.”

Zijn er elementen die u mist in de tentoonstelling en die u zou willen toevoegen?
“De thema’s worden gepresenteerd met originele objecten en verhalen. Maar als ik door de tentoonstelling wandel, valt mij op dat de bijzondere stukken niet helemaal tot hun recht komen. Je beseft daardoor niet ten volle hoe waardevol en uniek sommige objecten zijn. Zelf houd ik van een presentatie die wat eerbied afdwingt, die het mysterie van zo’n authentiek relict tot uiting brengt… Iets wat zeldzaam en ongewoon is, wordt vanzelf meer gekoesterd dan iets wat alledaags lijkt.”

Participatief werken is essentieel voor het Mechelse stadsmuseum. Welke kansen ziet u daarin?
“Door mensen uit te nodigen om individueel of in groep te participeren en door hen te bevragen leren ze het stadsmuseum heel direct kennen. Ze worden geprikkeld om over het erfgoed na te denken, er iets mee te doen, het een plaats te geven in hun leven. Ze worden mede-eigenaar van de collectie. Bovendien wordt het erfgoed zo ‘gedeeld erfgoed’ en een collectieve beleving. Toen ik er onlangs was, viel me op dat bezoekers elkaar aanspraken over wat er getoond wordt en geschreven staat. Er ontstonden geanimeerde gesprekken.”
“Ook de initiatieven om partners binnen en buiten het culturele veld met avond- en weekendactiviteiten bij het museum te betrekken, zorgen voor meer gedragenheid. Het is een intens en dynamisch proces dat veel tijd vraagt, maar dat het museum in zijn stad een duurzame betekenis zal bezorgen. Belangrijk is dat er in dat participatieve traject voldoende ruimte blijft voor de (kunst)werken an sich, zoals ik al zei.”
“In een doorleefd stadsmuseum vindt elke bezoeker een harmonieus evenwicht tussen het respecteren, het zich eigen maken en het koesteren van het Mechelse erfgoed, zodat het altijd opnieuw betekenis krijgt.”